Home Ñapa Business ‘Het land van onze voorouders’
‘Het land van onze voorouders’ PDF Afdrukken E-mail
zaterdag, 19 januari 2013 00:00
Henk Aay bij een handwijzer op het terrein van Calvin College in Grand Rapids. Vrijwel alle gebouwen hebben een sponsor van Nederlandse afkomst.

In West-Michigan woont een kwart miljoen mensen van Nederlandse afkomst. Ondanks hun Nederlandse achternamen is er weinig echte belangstelling voor het land van hun voorouders. Supermarktmiljonair Frederik Meijer zag hierin een missie en stelde anderhalf miljoen dollar beschikbaar, ook om de kennis van het hedendaagse Nederland te vergroten. Calvin College in Grand Rapids introduceerde de Meijerleerstoel om uitvoering te geven aan die missie. Prof. dr. Henk Aay (67) was er zes jaar lang de verantwoordelijke docent. “Amerikaanse studenten zitten vol vooroordelen over Nederland.”

Tekst en Foto’s: Marius Bremmer Henk Aay verliet Nederland in 1957, toen zijn ouders met hem, zijn broer en twee zusjes vanuit de Utrechtse plaats Zeist emigreerden naar Ontario. “We voeren met de Zuiderkruis naar Halifax. Ik was toen 12 jaar oud. Ik moest er tijdens de voorbereidingen over zwijgen naar vrienden toe. Mijn oudere zus en broer waren al 16 en 18, voor hen had het natuurlijk nog meer impact.”

Vader Aay was zelfstandig kruidenier. Henk Aay: “Daar was geen toekomst meer voor. Hij voorzag de opkomst van grote supermarkten. In Canada werd hij timmerman, ‘finish carpenter’ heet dat. Dat was een totaal andere wending in zijn loopbaan, hij was al midden 40.”

Henk Aay voelt de band met Nederland veel meer dan zijn broers en zussen. “Ik voel me zowel in Nederland als hier helemaal thuis, ik heb twee vaderlanden. Ik heb de Amerikaanse en de Canadese nationaliteit. De Nederlandse nationaliteit kan ik niet meer terugkrijgen, mijn vrouw Chris (Stientje Romkema) wel. Zij was pas vier jaar oud toen ze uit Nederland vertrok.”


Slavenhand
el

Aay werd docent aardrijkskunde aan het Calvin College in Grand Rapids, Michigan. Sinds 2006 is hij verantwoordelijk voor de ‘Meijer Chair in Dutch Language and Culture’.

“Veel studenten en medewerkers zijn daar van Nederlandse afkomst, maar zeker de jongere generatie voelt geen enkele band meer met het thuisland van hun voorgeslacht. Kennis van Nederland is er al helemaal niet”, zegt Aay. Hij vertelt vol vuur over de veelheid aan activiteiten die hij de afgelopen jaren organiseerde vanuit de Meijerleerstoel. Regelmatig ging hij met zijn studenten naar Nederland en andersom liet hij bekende Nederlanders naar Grand Rapids komen. Zo nodigde hij afgelopen jaar de Nederlandse bestsellerschrijver Geert Mak uit om een lezing te houden over multiculturalisme. Ook kwam het thema van de Nederlandse slavenhandel aan de orde tijdens een‘Dutch Heritage Month’.” Het werd een soort herdenking van het einde van de slavernij. “Nederlanders hebben een heel grote rol in de slavenhandel gespeeld”, weet ook Aay. “Ook over dat verleden moeten we eerlijk zijn.”


Waterbehe
er

Aay organiseerde seminars met Nederlandse sprekers over onderwerpen als kerk, politiek, geschiedenis of kunst. Die activiteiten werden soms ook ondersteund door de ‘Netherlands America Foundation’ in New York City. “Zo kwam ook Jan Boersema van de Vrije Universiteit in Amsterdam met een mooi milieukundig verhaal over Paaseiland.”

Ook uit kerkelijke hoek kwamen er sprekers. “Ook was hier een kenner van de christelijke kerkvader Augustinus: Gerben Groenewoud. Hij is predikant van huis uit, heeft zelf ooit in Michigan gewoond en was toen verbonden aan de Faculteit der Wijsbegeerte van de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Ook het typische Nederlandse onderwerp ‘Waterbeheer’ passeerde de revue bij monde van Sybe Schaap, oud-lid van de Eerste Kamer en voorzitter van de Federatie van Waterschappen. Aay nodigde ook de beroemde Groninger organist Sietse de Vries uit, maar die werd helaas ziek. “De onderwerpen zijn dus niet alleen wetenschappelijk. En we besteedden natuurlijk ook veel aandacht aan taal.”


Koninginned
ag

Frederik Meijer, die anderhalf miljoen dollar uittrok voor de Meijerleerstoel, was zelf niet gelovig. Henk Aay: “Hij waakte er dan ook voor dat de leerstoel aan dit christelijke Calvin College niet alleen maar zou gaan over kerkelijke aangelegenheden uit Nederland. We moesten hem eerst regelmatig op dit punt gerust stellen. De eerste jaren dat ik dit werk deed kwamen Meijer en zijn echtgenote Lena soms langs bij activiteiten. Vorig jaar is hij op hoge leeftijd overleden.”

Ook organiseerde Aay het evenement ‘Go Green, Go Dutch, Go Bike’. “Hier was ook het Nederlandse consulaat bij betrokken. Met fietstochten door grote steden als Chicago onderstrepen we dan het belang van de fiets als milieuvriendelijk stedelijk vervoermiddel. We fietsten hier in de herfst een zaterdag van Calvin College naar downtown Grand Rapids met pakweg 50 personen.”

Koninginnedag ging nooit onopgemerkt voorbij. “We deden dan spelletjes zoals sjoelen en natuurlijk ook waterspelletjes. Dat alles altijd met lekkere hapjes en drankjes. Helaas kregen we polsstokspringen niet voor elkaar.”

Om het jaar organiseerde Aay voor een groep belangstellende studenten een excursiecursus naar Nederland. Ook is er al drie keer een groep studenten een semester naar de VU in Amsterdam geweest. “Zo’n 16 studenten woonden dan vier maanden in Nederland, in een studentenhuis. Ze deden hun eigen boodschappen, kookten zelf en gingen er naar de kerk: dan dompel je ze pas echt onder in de Nederlandse samenleving!”


Vooroordel
en

Tijdens het semester aan de VU gaf Aay een cursus over de milieugeschiedenis van Nederland, maar de studenten moesten zelf ook lezen over de Nederlandse samenleving en onderwerpen als euthanasie, kunst, onderwijs en politiek; de titel van het boek is ‘Discovering the Dutch: On Culture and Society of the Netherlands’. “Die opgedane kennis toetsten we dan met een quiz. De studenten zitten vol vooroordelen, maar krijgen door er meer over te lezen een veel zorgvuldiger beeld. Ze denken dat er in Nederland niemand meer naar de kerk gaat, dat het een orgie is van vrije seks. Zo’n bezoek aan Nederland maakt dat ze een veel genuanceerder beeld mee terug nemen naar de Verenigde Staten en hebben dan nog twee jaar op Calvin College om hun Nederlandse ervaringen met studiegenoten te delen. Denk niet dat ik per se hun standpunten wil veranderen, zo is het niet. Ze hoeven natuurlijk niet alles te accepteren wat in Nederland anders is, maar ik vind wel dat ze in discussies moeten weten waar ze het over hebben.”

Ook vertoonde Aay elk jaar een actuele Nederlandse film, zoals Sonny Boy. “Daar betrekken we dan ook publiek van buiten Calvin College bij. In de wijde regio hier wonen heel veel mensen van Nederlandse afkomst. Die weten maar heel weinig van hun wortels.”

Totaal is er anderhalf miljoen dollar beschikbaar. “Mijn salaris kwam de afgelopen jaren voor 3/7 uit de Meijergelden. Ook de Nederlandse gastcolleges werden uit dit fonds betaald. Elk jaar kon ik een bepaalde periode in mijn academische werk hier vrij roosteren voor het werk voor de Meijerleerstoel.”

Henk Aay kijkt via BVN graag naar het Nederlandse NOS-Journaal en naar uitzendingen als Pauw & Witteman. “Ik wil natuurlijk goed op de hoogte blijven van wat er in Nederland speelt.”

 

KADER

Meijer Supermarkten

Hendrik Meijer emigreert in 1907 vanuit het Overijsselse Hengelo naar de Amerikaanse staat Michigan. Daar gaat hij als kapper werken. Vanwege de economische recessie verliest hij klanten. Hij besluit levensmiddelen te gaan verkopen en start in 1934 een kruidenierszaak, samen met zijn 14-jarige zoon Frederik. Ondanks de zwaarste depressie ooit breidt de winkel in snel tempo uit. Vanaf 1942 opent de familie op diverse plaatsen in Michigan nieuwe vestigingen. Meijer introduceert als eerste metalen boodschappenkarretjes.

In 1946 trouwt Fred met boerendochter Lena Rader, die als caissière in het bedrijf werkt. Na de dood van vader Hendrik in 1964 krijgt Fred de leiding over het bedrijf, dat inmiddels zo’n dertig vestigingen telt. In 1962 opent Meijer in Grand Rapids de eerste hypermarkt. Meijer hanteert het ‘One Stop Shopping’ concept: in zijn winkels zitten ook andere zaken zoals een bank. Na zijn pensionering wordt Fred Meijer ‘eredirecteur’ van het bedrijf dat onder leiding komt te staan van zijn zoons Hank en Doug. De Meijers zijn altijd vernieuwend bezig: naast de introductie van boodschappenkarretjes is Meijer de eerste met het scannen van barcodes en vanaf 1970 zijn alle winkels 24 uur der dag geopend! Intussen telt het bedrijf 190 megasupermarkten met 60.000 personeelsleden. Het motto is sinds 1934: ‘Meeting the needs of our customers, teammembers and the communities we serve’.

Met zijn vrouw Lena staat Fred Meijer bekend als filantroop. Dankzij zijn financiële steun opent in 1995 in Grand Rapids het ‘Frederik Meijer Gardens and Sculpture Park’, een circa 50 hectare groot terrein met verschillende tuinen, een beeldenpark en een amfitheater. In 2004 opent het ‘Fred and Lena Meijer Heart Center’ in Grand Rapids. Eveneens in Grand Rapids bevindt zich het ‘Meijer Majestic Theatre’. Meijer is ook de belangrijkste financier van het ‘Fred Meijer Trails Network’, een organisatie die wandel- en fietsroutes in Michigan ontwikkelt en onderhoudt. Daarnaast bekostigt Meijer de Meijer-leerstoel aan het Calvin College in Grand Rapids. Hiermee wil hij de kennis van het hedendaagse Nederland vergroten, niet alleen onder de half miljoen inwoners van Michigan van Nederlandse afkomst, maar onder alle Amerikanen in de regio. Fred Meijer is in het najaar van 2011 overleden.

bron www.meijer.com

 

KADER

Calvin College

 

Het in 1876 door gereformeerde immigranten uit Nederland opgerichte Calvin College is verbonden aan de Christian Reformed Church in North America. Calvin College bevindt zich in Grand Rapids, Michigan en beslaat een terrein van vierhonderd acres. Er staan ongeveer 4200 studenten ingeschreven en er werken 315 medewerkers in de academische staf. Ongeveer 300 studenten studeren theologie. De naam Calvin College is een verwijzing naar de 16e-eeuwse kerkhervormer Johannes Calvijn. Henk Aay (67) nam er onlangs afscheid als docent geografie en milieukunde. Aay was tevens de verantwoordelijke docent voor de ‘Meijer-leerstoel’. Aay wil als emeritus gewoon door blijven werken, maar geen colleges meer geven. “Ik ga één dag per week werken voor het Van Raalte Instituut in Holland, Michigan. Verder schrijf ik een boek over de christen-geograaf en pionier Arie van Deursen (1891-1963). Opvolger op de Meijerleerstoel is Herman de Vries, hoogleraar Nederlandse taal aan het Calvin College.

bron www.calvin.edu

Een kwart miljoen mensen in Michigan is van Nederlandse afkomst, je ziet dat overal in het straatbeeld.
Veel aandacht in het ‘Frederik Meijer Gardens and Sculpture Park’ voor de oprichters.
Intussen telt het door Hendrik Meijer opgerichte bedrijf 190 megasupermarkten met 60.000 personeelsleden.