Façade, maskerade, niets is wat het lijkt. Carnaval is een waarheid, met een andere werkelijkheid.

“De buitenkant wordt wit, maar elk pak kan opengeklapt worden en dan zie je een andere soort binnenkant,” Yasser Ballemans is de ‘nieuwe’ artist in residence van het Instituto Buena Bista. Samen met de leerlingen van het IBB en patiënten van de Caprileskliniek werkte hij de afgelopen maanden aan outfits, objecten en een praalwagen. En samen met hen zal hij meelopen in de carnavalsoptocht van dinsdag 21 februari, de zogenoemde vaarwelparade. Het thema: ‘Inside Out’.

Tekst: Lisette Keus Foto’s: Ken Wong

De in Breda opgegroeide kunstenaar liep al een tijd met het idee: carnaval als expositieplatform. Ballemans: “Carnaval is een goed podium om kunst te exposeren. Kunst is normaal kleinschalig, nu heb je een groot publiek.”

Met Stichting KOP - een stichting waar Ballemans mede-oprichter van is, organiseerde hij eind december 2011 tot eind februari dit jaar een expositie over kunst en carnaval, ‘Op Zunne Kop’. Ook zal KOP meelopen in de optocht van het Bredase carnaval. KOP is een soort combinatie tussen een museum, galerie en entertainmentcentrum. Met de expositie wil men een bijdrage leveren aan het carnaval in Breda. Zoals ze zelf zeggen: “KOP wil het licht laten zien. Tonen dat cultuur en creativiteit overal aanwezig zijn; in musea, in expositieruimtes, op straat, in het theater en ook in het carnaval. Dit project bestaat uit twee onderdelen. Allereerst een expositie en daarnaast wordt er in Electron gewerkt aan een echte KOP-carnavalswagen, met als doel deelname aan de carnavalsoptocht.”

Ballemans bracht dit idee dus ook naar Curaçao, Ballemans: “Normaal exposeer je binnen de witte muren van een museum, of hier binnen de muren van de Caprileskliniek, nu brengen we wat binnen is naar buiten, ‘the inside out’. Ook het meewerken en meelopen van psychiatrische patiënten is inside out. Er ligt toch nog een soort taboe op. Wat betreft de vormen en objecten, dat mag iedereen zelf bepalen. De buitenkanten zijn wel allemaal wit en op een teken klapt iedereen het pak open. Aan de ene kant zijn we dus als groep, maar het is ook een individueel gebeuren. Iedereen mag uitkomen voor haar of zijn eigen identiteit.”

Met een masker op en een bijzonder pak aan uitkomen voor je eigen identiteit, het klinkt als een contradictie. “Met een masker verhul je iets, maar laat je juist ook weer een deel van jezelf zien denk ik. Dat is het dubbele aan carnaval”, aldus Ballemans.

Curaçao

De nog jonge kunstenaar (1981) is ook internationaal naam aan het maken; op zijn cv staan deelnames aan groepsexposities in Frankrijk, Engeland, China, Taiwan en Korea. Het is echter de eerste keer dat Ballemans aan ‘deze kant van de wereld’ is, de eerste keer op Curaçao - een droom die uitkomt. De kunstenaarsverbeelding van Ballemans werd als kind namelijk al geprikkeld door de mooiste verhalen van zijn juf over haar geboorte-eiland Curaçao. Als je hem vroeg wat hij later worden wilde antwoordde hij tot zijn twaalfde steevast: docent op Curaçao.

Maar niet alleen zijn juf wekte zijn nieuwsgierigheid voor het eiland, ook zijn vader en opa. Voor wie het zich nog herinneren kan: Bruynzeelpotloden hadden op de voorkant van hun potloodblikken/dozen een afbeelding van stoere surfers. Ballemans’ vader was een van de modellen, zijn opa de designer. Ballemans vormde zich dus al vroeg een beeld van Curaçao: “Curaçao was voor mij een soort paradijs. Ik was erg nieuwsgierig naar het eiland. Van het carnaval heb ik ook wel een idee wat ik moet verwachten, groots en spectaculair, maar hoe het gaat worden om mee te lopen - ik ben heel benieuwd! Ik heb al wel de route gelopen en zag nu al al die tribunes. Wow, heel intens.”

Inspiratie

Ballemans maakt voornamelijk sculpturen; grote abstracte creaties van metaal, kunststof of keramiek. In een interview in 2010 zei Ballemans over zijn beelden: “Je zou mijn werk kunnen zien als een vreemd pleidooi voor nutteloze maar inspirerende mogelijkheden. Ik haal mijn inspiratie uit versieringen en decoraties. Bijvoorbeeld vormen van bouwstenen of ornamenten. Maar ook uit de rand van een tafel. Dit komt door...” Ballemans stopt even, kijkt voor zich uit en glimlacht dan bedenkelijk of hij het wel zal delen. Hij vervolgt: ”Ja, het klinkt misschien raar, maar dit komt doordat ik denk dat mensen dingen versieren omdat ze bang zijn voor overgang, voor verandering. Dat het in een keer ophoudt - van iets naar niets. En uiteindelijk is dit terug te brengen - tenminste dat denk ik - naar dat mensen bang zijn voor de dood.” Ballemans lacht en kijkt me aan of ik het volg. Eens te meer een bevestiging dat de kunstenaar een filosoof verhult, de kunst de filosofie.

“Versieringen en ornamenten geven kracht. Het is een progressieve kwaliteit voor verandering.” Dit moet hij wel nader uitleggen. “Het zijn eigenlijk vaste patronen waar je aan vast kunt houden. Een soort handvatten tijdens verandering. Eigenlijk net zoals rituelen, zoals een huwelijk. Dit is een ritueel voor een grote verandering in de levens van twee personen. Het is een overgang die gevierd wordt. Ik speel dan puur met vormen. Dit doe ik intuïtief, maar wel met de gedachte om met schoonheid en humor een positieve visie te geven op verandering - op de toekomst. Om nog even terug te komen op de verandering, de angst en de rituelen, nu is er bijvoorbeeld een grote verandering gaande: globalisering. Hier moeten we niet bang voor zijn, maar voor openstaan. Want het tegenstrijdige is, in een wereld van globalisering, wordt het individu sterker. Maar dus juist nu moet je de rituelen van je cultuur niet zozeer beschermen maar vieren.”

Carnaval is oud en nieuw

Carnaval, in veel landen wordt het uitgebreid gevierd. Op Curaçao dit jaar zelfs uitbundiger dan voorgaande jaren, zo voorspelden verschillende organisaties. Het van oudsher katholieke ritueel wordt gevierd. Tenminste, katholiek, dat is het verhaal wat de meeste van ons waarschijnlijk kennen. Ballemans heeft nog een verhaal: “Voor mijn artist in residence-verblijf hier heb ik me ingelezen in de geschiedenis van het carnaval. En eigenlijk is carnaval Oud en Nieuw. Het begin van het nieuwe leven wordt gevierd, de lente - de cyclus is rond. Dat is de oorsprong van het idee, maar Julius Ceasar heeft Oud en Nieuw ooit eens vervroegd voor de benoeming van iemand. In verschillende culturen werd tijdens de carnavalsperiode ook de koning afgezet of zelfs vermoord. Mensen konden met een schone lei beginnen. Daar komt ook de benoeming van een nieuwe burgemeester van, of de carnavalsprins. Tijdelijk wordt even iemand anders dan aangesteld”, vertelt Ballemans. “Het idee is ook om de machthebber naar beneden te halen, om hem te testen. Mensen leven even in een andere wereld, zelfs de huizen krijgen tijdelijke gevels en in Nederland krijgen de steden zelfs een tijdelijke naam. Alles staat op zijn kop.”

Een ander verhaal over de herkomst van carnaval is het begin van de vastentijd. En andere kijk op de carnavalsoptocht dan louter vermaak. Doen wat verboden is, buiten jezelf treden, eruit halen wat erin zit. Het is de bedoeling van de artists in residence van het IBB; de leerlingen iets nieuws leren, Curaçao tot een nieuw inzicht brengen, taboes doorbreken - alles even inside out.

 Op http://www.yasserballemans.nl/ kunt u alle in- en outsides van Yasser Ballemans’ project bij het IBB vinden. Ook vindt u hier ander werk en projecten van Ballemans.

http://www.stichtingkop.nl

http://institutobuenabista.com/