Dèka is een chòler, een crack addict, die rondsjouwt met een blauw koffertje op wielen. Hierin draagt ze haar levensbagage bij zich; stenen van het strand, die elk een eigen verhaal vertellen. “De stenen heeft ze gekregen, want ervaringen krijg je, die vind je niet zelf”, zegt Germaine Jong Loy, schrijfster, actrice en producer van het toneelstuk ‘Gifts from Yemaya’. Jong Loy wil de mensen iets meegeven met dit stuk, maar wat precies houdt ze nog even geheim. Vanaf half oktober staat Jong Loy op de planken in Teatro Luna Blou, maar ze lichtte alvast een tipje van de sluier op.

Tekst: Lisette Keus Foto’s: Ken Wong

Het verhaal speelt zich af op de veertigste verjaardag van Dèka, met feitelijke gebeurtenissen op de dag zelf, maar ook in het verleden aan de hand van haar herinneringen. Dèka weigert nog langer met haar stenen rond te sjouwen en ze wil ze vanaf de Julianabrug gooien voor Yemaya, de godin van de zee. Het is de vraag of Dèka dat, wat ze ooit als gift van Yemaya heeft gekregen, zo maar kan teruggeven?

Jong Loy noemt het de twee niveaus: ‘real time’ en ‘thoughts’, maar wel gebaseerd op ‘real life’. Jong Loy: “Of het een heftig stuk is? Natuurlijk! Het stuk gaat over een chòler, op Curaçao, natuurlijk is dat heftig. Want hoe word je een chòler? En ja, het zijn waargebeurde verhalen. Ik begrijp nooit dat mensen geen waargebeurde verhalen kunnen schrijven, direct of indirect moet je zoiets meegemaakt hebben. Het verhaal is gebaseerd op een figuur die me wat doet, een vrouwelijke chòler. En weet je dat chòlers vaak niet dom zijn? Het zijn mensen die je tot denken aanzetten, tenminste die mij in ieder geval tot nadenken aanzetten.”

Pijnlijk, maar grappig

“Maar je moet ook humor hebben hoor”, vervolgt de goedlachse Jong Loy. “Juist omdat het zo pijnlijk is, is het soms grappig. Ik moet ook altijd eerst heel hard lachen als iemand van zijn stoel valt. Ik kan er gewoon niets aan doen, het is toch grappig. En natuurlijk is het ook een zenuwontlading, maar lachen houdt het ook een beetje handelbaar. Er is trouwens een Surinaams gezegde dat luidt: ‘Pe dede de, na drape lafu de’. Dit betekent zoiets als ‘waar de dood is, wordt ook nog gelachen’.”

Caribische muziek

Jong Loy heeft haar roots in Suriname, maar woont al vijfentwintig jaar op Curaçao. De vrolijke Caribische beats zitten dan ook in haar bloed. ”Ik ben van hier, nou ja uit de buurt dan, uit Suriname. En ik ben donker. En op het moment dat de Caribische muziek begint gaat er een kastje bij me open. Daarom heb ik er ook voor gekozen om de muziek van hier en de teksten in het Papiaments te houden. Nederlandse teksten en muziek is dodelijk. Zie je het al voor je: André Hazes die door de luidsprekers galmt. Ha, ha, nee hoor. Het is een universele boodschap die ik wil brengen en ik zal dat in het Nederlands doen, omdat ik van huis uit Nederlands sprekend ben, maar het weerspiegelt Curaçao in alle facetten.”

“Ik ben dus geboren in Suriname en heb daar tot mijn 25e gewoond. Ik was een uptown girl en wilde altijd aan ballet doen, vooral die spitzen. Maar ja, ik kon mijn voeten niet bij elkaar houden. Toen ik in Jamaica was op mijn 25e, dwongen ze me om te kijken waar ik vandaan kwam. Ze vroegen mij altijd: ‘Which small island are you from?’ Het was een eye-opener. Ik nam alles voor granted, maar zij dwongen mij te kijken naar mezelf, de multi-culturaliteit. Toen ik op Curaçao kwam en de drum hoorde was ik meteen verkocht.” Jong Loy sluit haar ogen en maakt de geluiden van een drum: ‘Boom, Boom, Boom’. Ze glimlacht en ondertussen danst ze voorzichtig, maar gepassioneerd op haar eigen drumgeluiden: “Drum is calling me.”

Besef wat je een ander aandoet

Jong Loy vertelt dat ze wil dat mensen meer kijken naar overeenkomsten in plaats van naar verschillen. En dat mensen beseffen wat ze elkaar aandoen. “Ik geef les op een school en hoor altijd zoveel verhalen - op school, maar ook daarbuiten - en soms doen ze gewoon wat met je. Mensen beseffen niet altijd wat je iemand aan kan doen en wat iemand anders wordt aangedaan. Daarom wil ik het groter maken, zodat men het gaat beseffen. Een gemakkelijk voorbeeld - wat ook zal terugkomen in het stuk overigens en wat mijn dochter mij vertelde - is dat een paar jongeren een chòler 50 keer lieten dippen, opdrukken, voor één gulden. Dat kan toch niet. Ik word daar boos om. Maar er zijn meer dingen waar ik me aan erger, waar ik boos om word, maar ook waar ik om kan lachen, en dat wil ik laten zien. Ik wil mensen laten nadenken. Welke positie neem je in? Waar sta je? Begrijp je het? Maar belangrijker misschien, voel je het ook?”

Multitask en multidisciplinair

Het plan was eigenlijk om er een kleine productie van te maken, maar dat is niet helemaal gelukt, vertelt ze. “Ik wilde één drummer, dat werden er vier. Ik wilde twee zangeressen, dat werden er vijf. En dan begeleiden nog twee op bas en keyboard en er zullen drie dansers meedoen. Het is dus een interactie van verschillende disciplines: dans, muziek, theater, maar ook fotografie. “Een integratie van alles waar ik plezier in heb”, zegt Jong Loy, de enige wel die acteert. Maar behalve dat zij het acteren voor haar rekening neemt is Jong Loy ook de schrijfster en producent van het verhaal. En de fotograaf. En ze doet de kleding. En het decor. Want, zo zegt ze, je moet niet wachten voor een ander iets onderneemt en jij daarin mee kunt gaan. Als je iets wilt, moet je het zelf doen. En je moet er plezier aan beleven zegt ze. “Ik vind het ook zo leuk; ik werk van een nuldimensie naar een driedimensie en dat geeft zo’n kick.”

Aan de productie werken mee:

Dansers: Sandra Leonora, Khalil Guribaldi, Ivan Felipa, Marvia Laurence.

Muziek: Elia Isenia, Niata Augusta, Enrico Henriquez, Rensley Pinedo.

Isoco: Rudsel (Ruchi) Isidora, Mingelito (Tito) Pietersz, Ernie Gregorius, Russell Soleana.

Speler / schrijfster / producer: Germaine Jong Loy.

Regie: John Nagtegaal.

Vertalingen Papiamentu: Sharline (Mimi) Cordilia.

Voorstelling:

De voorstelling duurt 2 x 45 minuten en wordt onderbroken door een pauze. In de productie wordt gebruik gemaakt van:

- een combinatie van live en originele muziek en bestaande muzikale werken;

- een combinatie van bestaande en originele beelden (stills);

- Originele danswerken;

De locatie is Teatro Luna Blou.

Voertaal:

De taal die het meest sproken zal worden is het Nederlands, maar de productie is een reflectie van de talen die gesproken worden in de Curaçaose gemeenschap (Papiamentu, Engels, Spaans en Frans).

Doel van het stuk

Aan de hand van dit werk zien / ervaren dat:

• het leven een gift is en je niet kunt beslissen wat je krijgt;

• je ervaringen maken wie je bent;

• je sommige aspecten kunt en moet veranderen;

• je bagage (ervaringen) altijd en overal met je meeneemt.