Home Ñapa Ñapa Nieuw leven voor bronsgieterij
Nieuw leven voor bronsgieterij PDF Afdrukken E-mail
zaterdag, 16 februari 2013 00:00
De oven brandt weer voor het eerst en alle ingegipste vormen staan erin.

De Curaçaosche Bronsgieterij is weer tot nieuw leven gewekt. De vroegere ‘Stichting Bronsgieterij Nederlandse Antillen’, die in de jaren negentig een initiatief was van beeldhouwster Hortence Brouwn, heet nu ‘Stichting Bronsgieterij Curaçao’.

Tekst: Oetie Basilio foto’s: Truus Laan De bronsgieterij bevindt zich al sinds het prille begin aan de Matheywerf, schuin onder de Julianabrug, maar is de afgelopen jaren niet meer actief geweest. De voorzitter van het huidige bestuur, Carlos Blaaker, is een man van actie. Hij wil resultaten zien en niet blijven hangen in het verleden, het verleden is achter de rug. Alhoewel het proces van vernieuwing niet echt over rozen is gegaan en Blaaker de nodige obstakels moest overwinnen, is het begin van de omwenteling al wel goed zichtbaar: het gebouw is frisjes wit geschilderd, de indeling voor een expositieruimte is gemaakt, er zijn kasten bijgebouwd, gereedschap is aangeschaft, al het aanwezige materiaal staat overzichtelijk opgesteld, en de belangrijkste laatste ontwikkeling: de stenen droogoven/uitstookoven van de gieterij is verbouwd en doet het weer.

Bij mijn eerste bezoek aan de gieterij gaat de oven net voor de eerste keer na jaren weer aan en genieten de vier aanwezige harde werkers van hun ‘eerste probeersel’. Een dag of vier hebben ze hard doorgewerkt om de warmte-lekkende oven weer in goede staat te krijgen. Hiervoor moest de oven half afgebroken en weer opgebouwd worden. Sjouwwerk en metselwerk dus, maar ook zeer secuur werk waarbij met lichtjes nagegaan moest worden of alle kieren wel goed gedicht waren. Voor het dichten van de kieren en ook voor het goed afsluiten van de deur, wordt gebruik gemaakt van fragmenten van speciale vuurvaste dekens.

 

Bronsgieter uit Nederland

Belangrijke sleutel bij al dit werk, is de slechts voor enkele dagen uit Nederland overgekomen bronsgieter Gerrit Stijlaart. Het is niet de eerste keer dat de bronsgieter naar Curaçao komt, maar wel de eerste keer dat hij de bronsgieterij open treft. Stijlaart heeft al sinds zijn jeugd ervaring met het bronsgieten. Al op jonge leeftijd ging hij werken in de bronsgieterij van zijn oom en deed daar bijna tien jaar lang de nodige ervaring op. Nadien besloot hij om voor zichzelf te beginnen en bouwde toentertijd ook helemaal zelf zijn eigen oven. Al met al zit hij nu 48 jaar in het vak en heeft al 38 jaar zijn eigen bedrijf, te weten ‘Bronsgieterij Stijlaart B.V.’ in Tiel. Met tien man in vaste dienst is het één van de grootste bronsgieterijen in Nederland en staat hij op de derde plaats tussen de meer dan tachtig bronsgieterijen in Nederland. De belangrijkste klant van Stijlaart is niemand minder dan Hare Majesteit de Koningin. Zo zijn bijvoorbeeld de Appeltjes van Oranje door zijn gieterij gegoten. Maar hij heeft behalve Nederlandse, ook internationale klanten.

“Als bronsgieter is het belangrijk om goede kunstenaars te krijgen die hard aan de weg timmeren om opdrachten binnen te halen. We gieten daarom ook voor Spaanse kunstenaars, Fransen, een paar Duitsers, Belgen, en binnenkort komen ze weer beelden brengen uit Zweden. Dus we zijn eigenlijk heel kleinschalig ook een beetje internationaal bezig.”

Meer specifiek over wat hij hier is komen doen: “Ik vind dit eigenlijk heel leuk om te doen, omdat ik erover denk met de vut te gaan, en dan kan ik hier zo’n twee à drie keer per jaar nog een beetje helpen.” Het werk in Bronsgieterij Stijlaart zal, wanneer het eenmaal zo ver is, door zijn kinderen worden voortgezet.

 

De zoektocht naar de nodige expertise voor de verbouwing van de oven vergde al enige tijd de nodige energie van Blaaker, maar met de bronsgieter uit Tiel kwam zowel het contact, het verzoek als de uitvoering, onverwacht, snel en spontaan tot stand. Een werkwijze die goed aansloot bij de hands-on-mentaliteit van Blaaker. Het team dat is overgekomen bestaat behalve uit de bronsgieter verder uit zijn vrouw Joyce Stijlaart, die ook vanaf het begin al werkzaam is in Bronsgieterij Stijlaart, en de ook op Curaçao bekende beeldend kunstenaar en schilderes Truus Laan.

Laan vertelt over het proces van de verbouwing. “Voor de mannen was het grote werk het metselwerk. De stenen zijn speciale stenen, die waren er, die hebben ze weer schoongemaakt en weer opnieuw gebruikt.” Sommige benodigde spullen zijn wel uit Nederland overgebracht, zoals het speciale cement dat hittebestendig is, en dat gebruikt is om de stenen te hechten. “Dat hebben we van tevoren allemaal opgestuurd en ook het brons dat wij nu gebruiken en nog wat materialen die nodig zijn.” Ze legt uit dat brons niet voorradig is op het eiland en dat er hier met messing gegoten wordt, wat een andere samenstelling heeft. Het is wel de bedoeling dat er in de toekomst weer met brons gegoten kan worden, maar dat zal dan dus opgestuurd moeten worden.

 

De oven is weer aan

En na al deze voorbereidingen en werkzaamheden, is het werk dus volbracht. De uitstookoven is weer aan. De grote oranje vlam die van de zijkant via een brander de oven inruist en het harde bijbehorende geluid hierbij, geven aan dat het werkelijkheid is (en warm). In de oven kan ik de eerste vuurvaste vormen zien staan. Hierin zitten de gietwasmodellen waar uiteindelijk het brons in gegoten moet gaan worden en die ook het nodige voorwerk hebben gekost. Na de nodige inspecties en ook het uitproberen van de deur, lijkt alles in orde en kan de deur van de oven dicht. Het is nu afwachten tot de volgende dag om te weten of het in een zeer korte tijdsperiode uitgevoerde werk, gelukt is. Bronsgieter Stijlaart legt uit dat het van groot belang is dat de warmte binnen blijft, want voor een goed resultaat moet de temperatuur constant blijven en mag deze ook niet te hoog en ook niet te laag zijn. We hebben het hier trouwens over een temperatuur van rond de 600 graden Celsius, dus geen oven om taartjes in te bakken.

“Als de vormen niet goed uitgestookt zijn, dan kan je er ook geen brons in gieten.” Hij legt de procedure wat verder uit. “In principe worden de vormen nu gedroogd en we hopen 600 graden te kunnen krijgen. De vormen zijn vuurvaste vormen waar het wasmodel inzit en nu is het de bedoeling om het wasmodel eruit te laten smelten, uit die vuurvaste massa, en om daar waar de was heeft gezeten, morgen het brons in te kunnen gieten. De moeilijkheid is alleen dat als de vormen niet goed leeggestookt zijn, er nog wasrestanten inzitten, je er dan wel brons in kan gieten, maar het er dan weer net zo hard uit zal springen.”

 

1200 graden Celcius

Benieuwd naar het resultaat van het experiment ga ik de volgende dag terug. Er zijn in de tussentijd wat kleine kinderziektes verholpen, maar het is allemaal goed verlopen en ik kan het proces van het bronsgieten gaan meemaken. De gietwasmodellen zijn al uit de oven gehaald en het brons is al tot smelten gebracht. Dit gebeurt met behulp van een kroes, een vuurvaste vorm van gebakken klei, waar het brons ingedaan wordt. De gevulde kroes wordt dan in een gloeiendhete smeltoven geplaatst die met een deksel wordt afgesloten. Nu hebben we het over een temperatuur van zo’n 1200 graden Celsius. De deksel is ondertussen weer verwijderd en de kroes wordt getakeld uit de vulkanisch uitziende smeltoven.

Om allereerst de kleine gietmodellen te vullen wordt het brons met een opscheplepel met lange stengel uit de kroes geschept en in de vormen gegoten. Zo nu en dan is goed te zien dat het brons een groene kleur heeft. De gloeiendhete vloeistof die gegoten wordt heeft dan een bijna lichtgevende wit/groene kleur. Om de wat grotere vormen helemaal goed te kunnen vullen wordt vervolgens de kroes met de lummel opgepakt en kan er verder gegoten worden.

De lummel is een speciaal langwerpig werktuig waar de kroes in geklemd wordt en die door twee personen, elk aan een kant, gemanoeuvreerd moet worden. Het vergt precisie en voorzichtigheid. Het is indrukwekkend om te zien en het gegoten brons ziet eruit als stromende lava. Na het bronsgieten kunnen, na enkele uren afkoelen, de vuurvaste vormen opengeslagen worden en kunnen de ruwe bronzen beelden verder afgewerkt worden. Weer een heel proces op zich. Voor Truus Laan is dit na het boetseren het leukste onderdeel van haar werk.

Als leek laat ik Joyce Stijlaart me toch nog even het beginproces met de gietwasmodellen uitlegggen. “Als je het originele beeldje hebt en je hebt het in steen of in hout, dan moet je een siliconenmal maken om er ooit een wasmodel van te kunnen maken, want een wasmodel is het enige wat in de oven kan.” Ze legt uit en laat zien dat eerst de siliconenpasta wordt aangebracht en dat daar omheen gips wordt gedaan als steunkap. Dit wordt in twee stukken gedaan, een voor- en achterkant zodat het er naderhand gemakkelijk afgehaald kan worden. “Wanneer het vervolgens droog is wordt het opengemaakt, wordt het originele object eruit gehaald en wordt er daarvoor in de plaats was ingegoten. Om het wasmodel heen wordt een vuurvaste massa gemaakt van gips en gravel. En dit gaat dan op z’n kop de droogoven in zodat de was eruit kan lopen. In de droge vorm wordt dan uiteindelijk het brons gegoten.”

 

Dagprijs

En zo heeft Bronsgieterij Curaçao, met de inzet van Blaaker en de medewerking van bronsgieter Stijlaart en zijn team, weer een uitstookoven waarmee gewerkt kan worden. Blaaker heeft diverse plannen die hij wil verwezenlijken. De werkplaats in de gieterij is, tegen betaling van een dagprijs, toegankelijk voor eenieder die daar gebruik van wil maken, zowel kunstenaars als kunsthobbyisten. Momenteel kan dit in ieder geval al op de donderdag-, vrijdag- en zaterdagochtend. Ook het kopen van een strippenkaart is mogelijk. Hiermee kan dan tegen een voordeligere prijs meerdere malen gebruik worden gemaakt van de werkplaats (250 gulden voor 12 keer). Verder kan de expositieruimte die groot genoeg is voor het ophangen van grote doeken, gehuurd worden door iedereen die er gebruik van wil maken. En het is ook de bedoeling dat er cursussen en workshops gegeven gaan worden, zoals bijvoorbeeld een cursus boetseren of mallen maken.

Blaaker: “Als de oven goed werkt, dan kan je een cursus boetseren geven en daarna dingen in brons laten gieten... dat is het idee.” Op de vraag wat voor financiële steun de bronsgieterij ontvangt voor het kunnen verwezenlijken van alle plannen, geeft hij aan: “We hebben van het Mondriaan Fonds en het Prins Bernhard Fonds enige ondersteuning gekregen en ook een toezegging van het Prins Bernhard Fonds om de voor de oven gebruikte materialen te vergoeden.”

Voor Blaaker is het belangrijk dat men zich realiseert dat het mogelijk is om zelfs in een klein land als Curaçao grote dingen te verwezenlijken, maar je moet het willen en erin geloven. “Het bronsgieten is een oude traditie die ook op een klein eiland kan bloeien.” En daar gaat Blaaker voor.

De kroes met het gesmolten brons erin wordt uit de smeltoven getakeld
Blaaker en Stijlaart gieten de beeldjes.
De volgende dag slaan Carlos Blaaker en Truus Laan de gipsmodellen open.
Het team van de bronsgieterij. Vlnr. John Sebastian (werknemer bij de gieterij), Joyce Stijlaart, Gerrit Stijlaart, Truus Laan en Carlos Blaaker.
Het eindresultaat.